“Over twintig jaar zeggen we: wat hebben we onze kinderen aangedaan?”

Prof. Dr. Dr. Manfred Spitzer trekt aan de bel: “Over twintig jaar zeggen we: wat hebben we onze kinderen aangedaan?” Digitale media staan volgens Spitzer goed onderwijs in de weg: “Onderwijzen betekent het vuur aanwakkeren; het betekent niet dat je vaten moet vullen.”

Digitale media zijn in veel opzichten een zegen vindt Spitzer maar we laten “inzichten uit de wetenschap links liggen.” [1] Onderzoek laat zien, dat het middel niet overal geschikt voor is. Zoals voor onderwijs. “Computers verwerken informatie, mensen die iets leren ook”, stelt Spitzer vast in zijn boek Digitale Dementie, hoe wij ons verstand kapot maken. “Daaruit wordt de verkeerde conclusie getrokken dat computers ideale leermiddelen zijn”. De wetenschapper vervolgt: “Juist omdát computers ons mentaal werk uit handen nemen, zijn de zozeer aangeprezen laptops en smartboards voor school en onderwijs niet geschikt om leerlingen beter te laten leren, want hoe meer en met name hoe dieper een feit mentaal wordt verwerkt, des te beter het wordt geleerd.” [2]  

Over twintig jaar zeggen we wat hebben we onze kinderen aangedaan

Kinderen moeten dingen doen om te leren

Zijn boek was in Duitsland een bestseller. En kreeg kritiek: „Mij wordt verweten dat ik ouderwets ben, een cultuurpessimist. Maar ik baseer mijn boodschap op wetenschappelijke onderzoeken” zegt hij in NRC Handelsblad. “Kinderen moeten dingen doen om te leren. Begrijpen, dat is ook iets vastpakken. Mijn collega Manfred Kiefer onderzocht eens hoe kinderen nepobjecten konden leren herkennen. Als kinderen die dingen konden vastpakken ging dat prima. Als ze het van een scherm leerden, helemaal niet.”

400 recente studies

Spitzer vindt dat de schadelijke effecten van schermgebruik worden onderschat: “En dan hoor ik smalend: 200 jaar geleden vonden ze lezen óók heel gevaarlijk. Maar dat was een gevoel. Ik citeer 400 recente studies in mijn boek. En dat is echt geen selectie.” Hij doet ook een beroep op het gezonde verstand: “Kijk eens goed: zien die kinderen er gelukkig uit als ze twee uur computergames hebben gespeeld? Nee. Dan zijn ze uitgeput. Vergelijk dat eens met de voldoening die ze uitstralen na twee uur praten met vrienden, twee uur sporten of twee uur muziek maken. En denk dan eens na over het feit dat nu in Duitsland het gemiddelde schermgebruik zeven uur is.” [3]

“Leerverhinderingsapparaten”

Spitzer noemt baby’s “ware leerwondertjes” maar schermen vallen volgens de onderzoeker in de categorie “leerverhinderingsapparaten”. Ze hebben “een negatieve invloed op de vorming van een klein kind”. [4] Interessant is in dit kader het onderzoek dat laat zien dat baby’s helemaal niets leren van het kijken naar een scherm. In dit onderzoek – dat uitgebreid wordt beschreven in het boek van Spitzer – krijgen Engelstalige baby’s Mandarijn te horen van een persoon in levende lijve. Een andere groep krijgt hetzelfde Mandarijn te horen, maar dan door naar die persoon op een dvd te kijken. Het leereffect bij die laatste groep was niet klein maar totaal afwezig.

Daaronder valt ook tv-kijken. Gegevens van het “waarschijnlijk beste langlopende onderzoek ter wereld naar de ontwikkeling van kind tot volwassene” laten zien, dat veel tv-kijken op de lange termijn leidt tot een “lager ontwikkelingsniveau.” [5]

“Hersenen van een kind zijn heel anders”

Kern van de boodschap van Manfred Spitzer is dat onderzoek aantoont, dat kleine kinderen anders leren dan volwassenen. Volwassenen doen dat “door het leggen van verbanden tussen nieuwe dingen en eerder geleerde zaken.” Een kind echter leert “door sporen en daarmee een innerlijke structuur aan te leggen.” [6] De reden: “Volwassen hersenen zijn heel anders dan de nog in ontwikkeling zijn de hersenen van een kind.” Volgens Spitzer wordt dit “eenvoudige feit” door vrijwel alle experts “straal genegeerd.” [7]

“Onderwijs is geen vaten vullen”

De professor stelt dat de techniek niets heeft veranderd aan het leerproces, zoals alle uitvindingen uit het verleden. “Onderwijzen betekent het vuur aanwakkeren; het betekent niet dat je vaten moet vullen.” [8]

Bedreiging gezondheid

De onderzoeker ziet ook dat het overmatig schermgebruik de gezondheid van kinderen bedreigt, zoals vereenzaming, overgewicht, stress, slapeloosheid, depressies en verslaving waarvan “de betekenis voor de gezondheidsontwikkeling van de nu nog jonge generatie amper overschat kan worden.” [9]

En over de titel van het boek zegt Spitzer: “De hersenen verschrompelen omdat ze niet meer belast worden, stress vernielt hersencellen en nieuw aangegroeide hersencellen overleven niet omdat ze niet gebruikt worden.” [10] Positief geformuleerd: “Onze hersenen zijn een gigantische bouwplaats” vertelt de professor aan Brandpunt. “Hoe meer we ze gebruiken, hoe meer er wordt opgeslagen en hoe meer ze kunnen.” [11]

“Oppervlakkige kennis”

Volgens Spitzer is het een misverstand om te denken dat je voor het gebruik van de computer specifieke vaardigheden nodig hebt, “afgezien van een paar muisklikken en de oppervlakkige kennis van gebruikerssoftware die iedereen zich binnen een paar uur eigen kan maken.” [12]

“Pure winst”

Het advies van Spitzer is: “Mijd digitale media. Daarvan worden we zoals hier meerdere malen is besproken inderdaad dik, dom, agressief, eenzaam, ziek en ongelukkig. Beperk bij uw kinderen de dosis, want dat is het enige wat een bewezen positief effect heeft. Iedere dag die uw kind zonder digitale media doorbrengt, is pure winst.” [13]

Noten

Dit is het derde artikel in een serie over schermgebruik. Het eerste was “Peuters worden dommer van een tablet”. Het tweede “Het grootste gezondheidsschandaal van deze tijd”.

koppelingMeer informatie

digitale-dementieDigitale Dementie, hoe wij ons verstand kapot maken, Manfred Spitzer, Uitgeverij Atlas Contact:

(vet is toegevoegd)

Kinderen ontwikkelen nieuwe structuren; volwassenen gebruiken aanwezige structuren en veranderen die. (Bladzijde 151)

Een derde van onze hersenen is verantwoordelijk voor de bewegingen van ons lichaam, dat wil zeggen dat we in de wereld optreden, dus actief in de wereld ingrijpen en haar niet slechts passief voor kennis aannemen.. Alleen de term be-grijpen zegt al hoe belangrijk de hand is voor het leerproces. (Bladzijde 174)

Het argument dat de techniek een revolutie in het leerproces zou bewerkstelligen, is tot nu toe voor iedere vorm van technologie gebruikt: film, radio, tv en nu dus computers en internet. De wetenschapper Chris Jones citeert bronnen uit de tijd van voor het internet, waarin wordt beweerd dat studenten zelf de beste hoogleraren ter wereld kunnen uitzoeken. Dat kon al in de tijden van radio, film en tv. Tot nu toe was het zo dat een leerproces in wezen plaatsvindt wanneer er een persoonlijke relatie is tussen mentor en student, wanneer de een de ander kan enthousiasmeren. Is daaraan dan iets veranderd? (Bladzijde 205)

Digitale media werken het vermogen tot zelfbeheersing tegen en zorgen daardoor voor stress. Wie zich sterk maakt voor mediagebruik op kleuter- of de basisschool, moet zich uitvoerig met dit feit bezighouden. En met name dient bewezen te worden dat de vermoede voordelen groter zijn dan de beslist aanwezige nadelen. (Bladzijde 245)

De hersenen verschrompelen omdat ze niet meer belast worden, stress vernielt hersencellen en nieuw aangegroeide hersencellen overleven niet omdat ze niet gebruikt worden. De digitale dementie kenmerkt zich in wezen door een toenemend onvermogen om intellectuele prestaties in volle omvang te benutten en te beheersen, dat wil zeggen te denken, te willen, te handelen, in de wetenschap wat er op dat moment gebeurt, waar men zich bevindt en uiteindelijk zelfs wie men is. (Bladzijde 284)

Het gewiste geheugen

Reportage uit Brandpunt van André Nelis, Dirk Kagenaar en Fons de Poel, 23 juni 2013:

“De bekendste Duitse hersenonderzoeker voorspelt dat onze kinderen – verslaafd aan internet en sociale media – zullen worden geconfronteerd met vroegtijdige dementie. Het is een onheilspellende boodschap: continue gebruik van digitale media brengt zichtbaar schade toe aan de hersenen. Sterker nog:  het zorgt ervoor dat het geheugen ongetraind blijft en daardoor letterlijk verschrompelt. Professor Manfred Spitzer schreef het boek ‘Digitale Dementie’ dat insloeg als een bom in Duitsland en wekenlang bovenaan de bestsellerlijst stond. Fons de Poel spreekt met Spitzer: Is hij een ouderwetse moralist die de tijdgeest niet begrijpt? Of, ziet hij wat wij niet willen zien?”

Computers zijn geen leermachines, ze verhinderen juist het leren
Citaten Manfred Spitzer:

Over twintig jaar zeggen we: wat hebben we onze kinderen aangedaan? We wisten al hoe schadelijk dat was.


Voor een Amerikaans onderzoek kregen 15.000 kinderen een laptop. Drie jaar later deden die het slechter op school dan andere kinderen. Daarom werd het onderzoek stopgezet.


Minder is meer, de dosis maakt ‘t gif, elk uur zonder media is goed voor het kind.

elk uur zonder media is goed voor het kind

Foreign-language experience in infancy: Effects of short-term exposure and social interaction on phonetic learning

Het door Manfred Spitzer genoemde onderzoek van Patricia Kuhl waarbij Engelstalige baby’s Mandarijn te horen krijgen in persoon en op een scherm.

Lezing Patricia Kuhl

Dr. Patricia Kuhl vertelt over onderzoeken die inzicht geven in de wijze waarop kinderen een taal leren.

Digitale media en kinderhersenen

Ontwikkelingspsycholoog Ewald Vervaet bespreekt het boek Digitale Dementie, hoe wij ons verstand kapot maken van Manfred Spitzer op wij-leren.nl:

Op nieuwe media worden veel te rooskleurige toekomstverwachtingen gebaseerd. Dát de werkelijkheid van het onderwijs zich niet naar de nieuwste technieken laat plooien komt doordat het proces waarlangs wij mensen – kinderen en volwassenen – kennis verwerven bij al die nieuwe technieken hetzelfde is gebleven. En kennisverwerving is nu eenmaal een actief proces waarin we actief naar betekenis, samenhang en verbanden op zoek moeten gaan, en geen opslaan van voorgekookte informatie en gegevens.


Als al ergens volop nieuwe verbindingen in de hersenen gemaakt moeten worden, dan is het wel bij voorschoolse kinderen, dus ook bij kleuters. (Dat in het Nederlandse onderwijsstelsel kleuters sinds 1985 op de basisschool zitten, verandert niets aan het feit dat kleuters ook in 2013 nog steeds geen schoolkinderen zijn (geworden).) De kleuter is hét kind bij uitstek dat in zijn vrije spel vrijwel aan de lopende band ontdekkingen doet. Ontdekkingen over zijn lichaam, ontdekkingen over allerlei natuurkundige verschijnselen uit het leven van alledag, ontdekking over dieren en planten, ontdekkingen over gedragingen van andere kinderen en van grote mensen. Te veel om op te noemen! Het ‘waarom?’ is dan ook niet van de lucht bij kleuters. Maar ook zelf gaan ze op onderzoek. Hun onderzoek is spel én ernst, precies zoals hun spel óók ernstig onderzoek is.

In de kleuterhoofdjes is het dan ook een bouwen en veranderen – van nieuwe uitlopers van hersencellen, van nieuwe synapsen tussen hersencellen. Dáár legt het kind de basis van zijn verdere schoolloopbaan en dus ook van zijn leven – in relaties met andere mensen en in zijn verhouding tot de objectieve wereld. Het zou dus dood- en doodzonde zijn als kleuterhersentjes in een bijna-nulstand gezet zouden worden door kleuters computers te geven!

‘Wij maken ons verstand kapot’

GezondNU, oktober 2013:

‘Onze hersenen functioneren in belangrijk opzicht net als een spier’, schrijft Spitzer. ‘Als ze gebruikt worden, groeien ze. Worden ze niet gebruikt, dan kwijnen ze langzaam weg.


‘De lees- en rekenprestaties van kinderen die de computer meerdere malen per week gebruiken zijn beduidend slechter. Computergebruik op kleuterschoolleeftijd kan leiden tot aandachtsstoornissen en op latere kleuterschoolleeftijd tot leesproblemen.’ ‘Zeggen dat kinderen op de basisschool moeten leren omgaan met nieuwe media, is hetzelfde als een cursus verantwoord alcoholgebruik aanbieden’, vindt hij daarom.


Bram Bakker. “De waarschuwingen van Spitzer zijn reëel. Een beetje opvoeder zou bezorgd moeten zijn.” Over het verschrompelen van hersenen maakt Bakker zich niet direct zorgen. Maar het is zorgwekkend dat hoe meer tijd we besteden aan digitale media, hoe minder tijd over blijft voor lichamelijke en mentale belevenissen, ervaringen, denkwerk en begrijpen.

Digitale dementie – hoe wij ons verstand kapot maken

Samenvatting en recensie van het boek van Manfred Spitzer door Machiel Karels van wij-leren.nl:
Digitale media zijn principieel ongeschikt als voeding voor de kindergeest. Het gebruiken van baby-tv en ‘leerzame’ DVD’s voor kinderen van 1 á 2 jaar is funest voor de gezonde ontwikkeling van de hersenen. Kleine kinderen die blootgesteld zijn aan baby-tv of baby-dvd’s, kennen beduidend minder woorden en hebben daarmee dus een achterstand in hun taalontwikkeling. Een belangrijk gegeven, want een succesvolle taalontwikkeling is een soort entreebiljet voor een goede schoolloopbaan.
 
Intelligente kinderen gaan meestal naar het wetenschappelijk onderwijs en kinderen met een laag IQ komen wat leerprestaties betreft doorgaans met weinig diploma’s van school. Maar wat met de grote middenmoot gebeurt, hangt in belangrijke mate af van het aantal tv-uren in de kinderjaren. De tv heeft de grootste invloed op de beroepsopleiding van kinderen met een gemiddeld IQ.

Bij de ontwikkeling van de hersenen spelen zintuiglijke ervaringen met de echte wereld een belangrijke rol. Hierdoor worden namelijk meerdere hersengebieden tegelijk aangesproken en dat is voor veel leerprocessen cruciaal. Het vervangen van deze zintuiglijke ervaringen voor ‘leren met ICT’ leidt tot een daling van het leerrendement.
 
Een extra aandachtspunt wat verraderlijk meespeelt bij het overmatig gebruik van digitale media, is de samenhang van de diverse leerprocessen. Het is namelijk zo dat vroege, eenvoudige leerprocessen van doorslaggevend belang zijn voor latere, hogere intellectuele prestaties. De input op hogere niveaus is afkomstig van simpeler niveaus. Wat op lagere niveaus geen sporen heeft kunnen maken, wordt op hogere niveaus niet meer verwerkt. Onderzoek geeft bijvoorbeeld aan dat allerlei sensomotorische activiteiten samenhangen met de ontwikkeling van rekenkundige vaardigheden op latere leeftijd.

Inleiding Digitale Dementie, hoe wij ons verstand kapot maken, Manfred Spitzer, Uitgeverij Atlas Contact (PDF-document):

‘Meneer Spitzer, u overdrijft mateloos!’ hoor ik de mediapedagogen (die van de media leven en dus niet kritisch zijn), voorstanders van zelfbeheersing en van de media zelf al zeggen. Dat is te verwachten. Droevig en vanuit mijn gezichtspunt veel gevaarlijker is het dat zelfs hooggeplaatste functionarissen in de kerk, de — 26 — politiek, het ministerie van Volksgezondheid, van Onderwijs en Wetenschappen, de Duitse commissies voor politieke vorming en de onderzoekscommissie voor internet en digitale gemeenschap van de Bondsdag volledig kritiekloos meezingen met de lofzang op de digitale media. Ze laten de inzichten uit de wetenschap niet alleen links liggen maar verspreiden willens en wetens onwaarheden; daarmee worden ze uiteindelijk zelf lobbyisten. Ik zal een aantal bronnen aanhalen waaruit dit duidelijk blijkt.

Manfred Spitzer ‘Digitale dementie’: heeft hij gelijk? Ben Wilbrink gaat uitvoerig in op de beweringen van Spitzer:

De Nederlandse vertaling van het boek van Manfred Spitzer ligt nu in de boekhandel. Met een indrukwekkend notenapparaat. Het is misschien wel een goed idee om voor enkele belangrijke claims van Spitzer na te gaan of de literatuur waarnaar hij verwijst die claims inderdaad onderbouwen, en of er misschien àndere literatuur is, niet door Spitzer genoemd, die toch andere uitkomsten laat zien.

DigitaleDemenz, artikel Wikiversity met veel klikbare noten uit het boek

Kompetenz statt Demenz, kritisch artikel met tegenargumenten:

Während Spitzer nur nach Studien gesucht hat, die belegen, dass digitale Medien Kindern und Jugendlichen schaden, habe ich nur Studien gesucht, die das Gegenteil belegen. Natürlich sind mir auch andere untergekommen, aber die werde ich ebenso verschweigen, wie Spitzer.

Met een lezersreactie van LSc:

Ein sehr interessantes Projekt, Spitzers Aussagen und Thesen entsprechende Gegenstudien vorzuhalten. Ich begrüße es sehr, dass sich die Arbeit gemacht wird, um ernstzunehmende, nach höchstem wissenschaftlichen Standard durchgeführte Studien zu sammeln, die Herrn Spitzer die Grundlage seiner Meinung entzieht.

Halten wir nochmal fest: Spitzer sagt in seinem Buch nicht, dass es keine Studien gäbe, die gegen ihn sprächen, sondern dass er keine Studien kenne die a) unabhängig sind und b) methodisch den höchsten Ansprücken genügen (also dass die Ergebnisse in anerkannten Fachjournalen veröffentlich wurden, nachdem sie von unabhängigen Experten begutachtet worden sind -> peer reviewed).

“Digitale Demenz” im Zeitalter neuer Medien – Prof. Dr. Dr. Spitzer zu Gast in Louisenlund, video van lezing.

Mensch-Zeichnungen-video2

(Bovenstaande tekeningen zijn in de video te zien vanaf 1 uur en 17 minuten).